مذهب را به نحوى كه بايد و در خور واقعيت آن است ، به جهان غرب معرفى كنم . بسيار علاقه مندم كه با رجال علمى و مشاهير اين مذهب از نزديك تماس بگيرم و با طرز فكر آنان آشنا شوم و در بررسى اصول و مبانى شيعه ، از اين بزرگان كمك گرفته و نسبت به هدف خود روشن‌تر شوم . » ( پرسمان ، بازخوانى دوستى علمى علامه طباطبايى ( ره ) و هانرى كربن ، آبان ، شماره 14 ) به طور كلى اكثر علما حالت ناقله فكر را دارند ، يعنى فكرى را نقل مىكنند و تلاش مىكنند بر آن فكر اشكالى بگيرند ، اما در ميان علما و محققين كسى كه به اصطلاح پايه‌گذار يك رشته مسائل و قوانين و كاشف يك سلسله مسائل فلسفى باشد بسيار كم است . علامه طباطبايى پايه‌گذار يك رشته قوانين فلسفى است كه به مدد فكر عظيم خود آنها را كشف كرده است . ايشان كسى است كه براى اولين بار مسائل حقايق و اعتباريات را مطرح كرده و بابى براى حقايق و بابى براى اعتباريات گشوده است . ايشان هيچ وقت معاد صدرالمتالهين را تدريس نمىكرد . زيرا مرحوم علامه طباطبايى معاد مرحوم صدر المتألهين را كه با ظواهر آيات تطبيق نمىكرد قبول نداشت . البته صدرالمتألهين خيلى تلاش كرد بگويد معادى را كه آورده عين قرآن است و از قرآن استخراج شده و آيات را بر آن تطبيق داد . معادى را كه مرحوم صدرالمتألهين بيان مىكند ، در واقع نوعى معاد برزخى است . مرحوم علامه طباطبايى اين معاد را قبول نداشت و اگر بنا بود تدريس كند ، ناگزير به رد تمام آن قسمت از اسفار بود . به اين جهت نه اين معاد را تدريس فرمود و نه حاشيه‌اى بر آن نوشت . استاد بزرگوار علامه طباطبايى معاد را نهايت سير تكاملى بشر مىدانست . ( رك : كيهان فرهنگى : آبان 1368 - شماره 68 ، ص از 7 - 5 ) استاد بزرگوار تنها به بازگويى و شرح حكمت صدرايى بسنده نكرده ، بلكه به تأسيس معرفت شناسى در اين مكتب مىپردازد . به جرات مى توان گفت كه استاد اگر « آقاى طباطبايى در غرب به دنيا مىآمد ، يك هگل بود ، يا هايدگر و بالاتر از آنها . احتمالا از هر دو اين‌ها بالاتر مىشد . ( سايت تبيان ، در محضر علامه طباطبايى ، 2 / 9 / 1388 ) اثرات سياسى - اجتماعى حوزه فلسفى قم در قرون اخير : حكيم متاله « آيت‌اللّه سيدابوالحسن رفيعى قزوينى 1395 - 1310 ق ) از جمله شخصيت‌هاى علمى و فلسفى بودند كه علوم عقلى را در حوزه تهران از آيت‌اللّه حاج شيخ